09126431079
رباط صلیبی وظیفه پایداری زانو را برعهده دارد و در صورت پارگی کنترل حرکت در زانو دچار مشکل میشود. بدون رباط صلیبی فرد آسیبدیده میتواند راه برود؛ اما محدودیتهایی در فعالیت وی به وجود میآید. اگر فرد فعالیت کمی داشته باشد، ممکن است بتواند تا آخر عمر با این محدودیتها زندگی کند؛ اما در افراد پرتحرک مثل ورزشکاران این محدودیتها تأثیرگذارتر هستند. پارگی رباط صلیبی بر عملکرد ورزشی این افراد تأثیر منفی خواهد گذاشت و احتمال مصدومیتهای ثانویه را افزایش خواهد داد. ورزشکاران برای بازگشت به فعالیتهای سنگین باید عمل جراحی بازسازی رباط صلیبی بکنند. در این عمل رباط پیوندی از بدن خود فرد آسیبدیده یا شخص دیگری برداشته شده و بهجای رباط آسیبدیده قرار میگیرد. مهمترین قسمت این عمل برنامهریزی دقیق برای توانبخشی پس از عمل در چند مرحله است. انجام این برنامه برای نتیجهگرفتن بسیار مهم بوده و باید با مشورت پزشک و فیزیوتراپ انجام شود.
عمل رباط صلیبی به چه افرادی توصیه میشود؟
آسیب به رباط صلیبی باتوجهبه شدت پارگی، به سه حالت تقسیم میشود. در برخی موارد جراحی اضطراری نبوده و درمان بدون جراحی نیز کافی است. میزان پارگی رباط، سن و سطح فعالیت در شخص آسیبدیده سه عامل تأثیرگذار در درمان پیشنهادی هستند. در ادامه این موضوع بررسی شده است.
- افراد با پارگی درجه ۱ نیازی به جراحی ندارند.
- جراحی به افراد مسن و با فعالیت پایین، فارغ از درجه پارگی رباط صلیبی، توصیه نمیشود.
- به افراد جوان بهطورکلی توصیه میشود که پارگی رباط صلیبی را با جراحی درمان کنند مگر در زمانی که شخص جوان فعالیت کمی داشته باشد و همزمان پارگی در رباط صلیبی او درجه ۱ یا ۲ باشد.
مقایسهای از جوانب مختلف درمان با جراحی و درمان غیرجراحی پارگی رباط صلیبی در ادامه و به شکل جدول انجام شده است.
| جوانب درمان | درمان جراحی | درمان غیرجراحی |
|---|---|---|
| دوره نقاهت | ۶ تا ۱۲ ماه فیزیوتراپی برای درمان کامل بدون محدودیت | ۳ تا ۶ ماه احتمالاً با فیزیوتراپی برای کاهش درد و بازگشت به فعالیت با محدودیت و با احتمال مصدومیت بیشتر |
| پایداری زانو | باز میگردد و احتمال مصدومیت بسیار کمتر میشود. | ناپایدار باقی خواهد ماند و احتمال مصدومیت دوباره همیشه وجود دارد و بالا است. |
| درد | با مراقبتهای مناسب درد از بین خواهد رفت. | درد باقی خواهد ماند مخصوصاً در طول فعالیتهایی با چرخش زانو |
| بازگشت به فعالیت | با یکسری ملاحظات امکان بازگشت به هر فعالیتی خواهد بود. | برخی از فعالیتها خطرناک و مصدومکننده خواهند بود پس فعالیتها محدود میشوند. |
| سلامت طولانی مدت مفصل | به دلیل پایداری احتمال مصدومیت و آرتروز زود هنگام از بین میرود. | احتمال آرتروز و تغییر شکل مفصل زانو افزایش مییابد. |
| ریسکهای جراحی | عفونت، خونریزی، نیاز به عمل مجدد و مشکلات عضلانی در ناحیه جراحی که در هر عملی وجود دارند. | خطر آنی در اثر جراحی وجود ندارد اما خطر مصدومیت جدی و سایر مشکلات ثانویه در طولانی مدت را به همراه دارد. |
| تأثیر بر روی سبک زندگی | در ابتدا نیاز به کنترل است اما پس از دوره نقاهت کیفیت مطلوب در اکثر موارد بدست خواهد آمد. | محدودیت مشهود برخی از فعالیتهای فیزیکی |
| اگر عمل رباط صلیبی انجام دهید: | اگر عمل رباط صلیبی انجام ندهید: |
|---|---|
|
|
آمادگیهای قبل از عمل رباط صلیبی
عمل پارگی رباط صلیبی همانند سایر عملها نیاز به آمادگی دارد. شرایطی وجود دارد که پیش از عمل باید شخص آسیبدیده آنها را داشته باشد تا جراحی مؤثر باشد. در غیر این صورت ممکن است جراحی غیرقابلانجام شود.
شرایط لازم برای جراحی شدن فرد آسیبدیده در کنار برخی پیشنهادها برای راحتتر شدن وضعیت پس از عمل او در ادامه بیان شدهاند.
- شرایط اولیه عمل: نداشتن التهاب و تورم در زانو است که با روشهایی همچون استفاده از یخ، تمرینات ورزشی، مصرف داروهای ضدالتهاب و استفاده از عصا فراهم میشود. بین ۳ تا ۱۲ هفته طول میکشد که التهاب و تورم پس از آسیبدیدگی از بین برود.
- برای راحتتر بودن و واردنشدن فشار بر بخیهها و زانو پس از عمل، لباسهایی گشاد به همراه داشته باشید.
- برای جلوگیری از لختهشدن خون و تأثیر منفی بر جراحی، در روز عمل از خوردن غذا و داروهای رقیقکننده خون همانند آسپرین بپرهیزید.
- برای آگاهی از محدودیتهای حرکتی پس از جراحی و جلوگیری از آسیب مجدد، با پزشک خود مشورت کنید.
- برای کاهش فشار به زانوی مصدوم پس از جراحی، با خود عصا به بیمارستان بیاورید.
نحوۀ انجام عمل رباط صلیبی
ترمیم رباط صلیبی پس از پارگی، در طولانیمدت بهاندازه کافی مؤثر نخواهد بود. به همین دلیل بهتر است که رباط صلیبی بازسازی و جایگزین شود. این کار به کمک تاندونی دیگر (گرافت) که از اطراف زانو برداشته میشود، انجام میشود. اگر این تاندون متعلق به فرد آسیبدیده باشد آتوگرافت و اگر متعلق به شخص دیگری باشد، آلوگرافت نامیده میشود. چندین تاندون پیوندی و روش پایدارسازی زانو وجود دارد که پزشک بر اساس شرایط بیمار یکی از آنها را انتخاب میکند.
در مرحله اول پس از بیهوشی، یک شریانبند بهدور ران بیمار بسته میشود. این وسیله که یک تسمه سفت باقابلیت بادشدن است، مقدار خونرسانی به اطراف زانو را در طول عمل محدود کرده و خونریزی را کاهش میدهد. دو برش روی زانو بهاندازه ۱ سانتیمتر زده میشود. سپس یک لوله به همراه دوربین در سر آن (آرتروسکوپ) به داخل زانو فرستاده میشود. این کار برای معاینه و بررسی تمامی نواحی مفصل است.
در عمل جراحی بازسازی رباط صلیبی، سمت پاره شده ابتدا جدا شده و پارگیهای مینیسک پیدا میشوند. مینیسک پاره شده میتواند ترمیم یا جدا (منیسککتومی) شود. در مرحله بعد، تاندون پیوندی باید برداشت شود.
یکی از رایجترین تاندونهایی که برای این کار مورداستفاده قرار میگیرد، بخش میانی تاندون کشکک زانو (پاتلار) است. این تاندون کشکک زانو را به استخوان ساق پا متصل میکند. یکی دیگر از تاندونهای پیوندی رایج، ترکیب دو تا از تاندونهای عضلات پشت ران است که به زیر مفصل زانو و استخوان ساق پا متصل هستند. این دو تاندون بدون ایجاد تغییر محسوسی در قدرت و عملکرد پا میتوانند برداشته شوند. جراح معمولاً تاندون پیوندی را از پایی که جراحی بر روی آن انجام میشود برداشت میکند. اما درصورتیکه کیفیت این تاندون خوب نباشد ممکن است از تاندون در پای دیگر استفاده کند.
در مرحله بعد سوراخهایی درون استخوانهای ساق و ران ایجاد شده و تاندون پیوندی در امتداد رباط صلیبی و سوراخها به دو طرف زانو متصل میگردد. سپس با پیچهای مخصوص، تاندون پیوندی در محل خود ثابت میشود. این کار با منگنههای مخصوص، بخیه و سایر روشها نیز انجام میشود. این پیچها به طور دائم در محل خود باقی خواهند ماند. در نهایت پوست با بخیه بسته خواهد شد و جراحی به اتمام میرسد.
مراقبت و توانبخشی بعد از عمل رباط صلیبی
مراقبت و توانبخشی پس از عمل در سرعت و کیفیت بهبودی بسیار تأثیرگذار است. در صورت انجام اصولی و بهموقع مراقبتها میتوان باتوجهبه جدول زیر به فعالیتهای روزمره بازگشت.
| چه مدت پس از عمل میتوان کار کرد؟ | چه مدت پس از عمل میتوان ورزش کرد؟ | ||
|---|---|---|---|
| کارهای نشسته | ۱ تا ۲ هفته | راهرفتن عادی/ بالارفتن از پله | ۱ تا ۲ ماه |
| کارهای اداری | ۲ تا ۳ هفته | ورزشهای انفرادی سبک | ۳ تا ۴ ماه |
| کارهای فیزیکی سبک | ۶ تا ۸ هفته | دویدن/ پریدن | ۶ ماه |
| کارهای فیزیکی نسبتاً سنگین | ۳ ماه | ورزشهای سنگین | ۹ ماه |
| کارهای فیزیکی سنگین | ۴ ماه | ||
توانبخشی بر اساس زمان سپریشدهٔ پس از جراحی و مقدار بهبودی به گامهای مختلفی تقسیم میشود. شخص باید مطابق با مرحلهای عمل کند که شرایط اجرای آن را دارد. اهداف و دستورالعمل مرحلهها عبارتاند از:
فاز ۱ توانبخشی (۰-۲ هفته پس از عمل)
اهداف این فاز:
- محافظت از تاندون بازسازی شده
- اطمینان از بهبود زخمها
- بازکردن کامل زانو و تلاش برای حفظ دامنۀ حرکتی
- توانایی خمکردن زانو بهصورت ۹۰ درجه
- کاهش تورم زانو و پا
- ارتقای قدرت عضلات جلوی ران
- جلوگیری از تجمع خون در رگهای پا
فعالیتها
در طول این فاز فعالیتهایی با شرایط زیر داشته باشید.
- از دستگاه سیپیام باید استفاده شود. این دستگاه یکی از تجهیزات فیزیوتراپی است که مفصل را در محدودۀ تنظیم شده و بدون نیاز به تلاش از سمت بیمار، به جلو و عقب خم میکند. شخص پس از جراحی نمیتواند به طور کامل زانوی خود را خم و صاف کند پس استفاده از این وسیله بسیار کمککننده خواهد بود. از این دستگاه میشود در هنگام خوابیدن استفاده کرد. بسیار مهم است که فرد آسیبدیده پس از جراحی بتواند زانوی خود را به طور کامل صاف کند. اگر او پس از ۵ تا ۷ روز توانست بیش از ۱۰۰ درجه زانوی خود را صاف کند، میتواند استفاده از آن را متوقف کند.
باید از بریس زانو تا ۶ هفته پس از جراحی برای خم یا صافکردن زانوی جراحی شده استفاده کرد. بریس هنگام راهرفتن و استراحتکردن باید روی پای جراحی شده بسته شود. از عصا نیز پس از جراحی باید استفاده کرد. عصا برای کمکردن فشار بر روی زانوی جراحی شده است و تا زمان احساس نیاز باید استفاده شود. درصورتیکه تاندون پیوندزدهشده از شخص دیگری باشد میتوان تا حدود نصف وزن بدن را روی پای جراحی شده با کمک عصا و بریس تا ۶ هفته پس از جراحی انداخت.
پرستار یا فیزیوتراپ نحوه صحیح راهرفتن با عصا را به فرد نشان خواهد داد. شخص باید عصاها را بهاندازۀ یک گام جلوتر از خود قرار دهد. سپس پای جراحی شده را جلوتر و در کنار عصاها بر روی زمین بگذارد و بهاندازهای که احساس درد نمیکند وزن روی آن بیندازد. بعد یکقدم با پای سالم خود به سمت جلو بردارد.
استفاده از جورابهای کشی در زیر زانو برای جلوگیری از لختهشدن خون در اثر جراحی مهم است. هر ساعت ۱۰ بار تمرینات جلوگیری از لختهسازی خون همانند حرکتدادن مچ پا و انقباض عضلات ساق پا باید انجام و در دو هفته اول پس از جراحی روزی یک آسپرین مصرف شود.
- برداشتن پانسمان زخم جراحی دو روز پس از آن مشکلی ندارد؛ اما قطعات کوچک چسب بخیه را نباید برداشته شود. برای کنترل تورم میتوان از باند کشی روی زانو استفاده کرد. خیس شدن بخیه در اثر آبکشی مشکلی ندارد؛ اما از خیساندن زخم در وان تا زمان بهبودی کامل آن باید خودداری شود.
ورزشها
در این مرحله باید ورزشهای زیر را برای توانبخشی سریعتر انجام داد.
همترازی عضله جلوی ران (کوادرایسپس ستینگ)
- درحالیکه زانو کاملاً صاف است شخص باید بنشیند و یا دراز بکشد و جسم نرمی زیر زانوی خود قرار دهد.
- عضلات جلوی ران طوری منقبض شوند که زانو صاف شود و در این حالت نگه داشته شوند.
- هر انقباض باید ۵ ثانیه طول بکشد.
- این ورزش را هر روز ۳ تا ۴ بار و هر بار ۱ یا ۲ ست ۱۵ تا ۲۰تایی انجام دهد.
حمایت پاشنه (هیل پراپ)
- شخص آسیبدیده باید به پشت دراز بکشد درحالیکه یک حوله لوله شده زیر پاشنۀ خود قرار داده است. (میتواند روی صندلی بنشیند و پای خود را روی یک چهارپایه بگذارد)
- پا باید صاف شود و اگر خودبهخود صاف نمیشود میتواند وزنۀ کوچکی برای کمک، روی ران قرارداد.
- این حالت برای ۵ دقیقه حفظ شود.
- میتوان در این حالت تمرین قبلی را نیز انجام داد.
حرکتدادن پاشنه (هیل اسلاید)
- فرد درحالیکه نشسته و یا به پشت دراز کشیده، بهصورت کنترل شده پاشنۀ پا را به سمت خود حرکت بدهد تا زانویش خم شود.
- باید ۵ ثانیه در این حالت ماند.
- سپس بهآرامی زانو صاف شود.
- زمانی که زانو صاف شد میتوان تمرین اول را انجام داد.
- میتوان از یک حوله کمک گرفت تا زانو را خم کرد.
- ۵ تا ۱۵ دقیقه این تمرین انجام شود.
پمپ قوزک پا
- قوزک پا به سمت بالا و پایین حرکت داده شود تا جریان خون در پا تسریع شود.
- این کار ۱۰ بار در هر ساعت انجام شود.
بلندکردن پا به صورت صاف
- عضله جلوی ران باید تا جایی که امکان دارد منقبض شود.
- پاشنه پا بهاندازۀ ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر از زمین بلند شود.
- عضله جلوی ران بیشتر منقبض شود و بهآرامی و درحالیکه ران هنوز منقبض است پا پایین آورده شود.
- اگر زانوی فرد آسیبدیده زمانی که میخواهد پای خود را از زمین بلند کند خم میشود، این ورزش را انجام ندهد.
- این تمرین باید در ۱ یا ۲ ست ۱۵ تا ۲۰ حرکتی تکرار شود.
بالابردن پا از بغل
- فرد برای اجرای این حرکت باید به پهلو و روی پای سالم دراز بکشد.
- زانوها کاملاً صاف نگه داشته شوند.
- پای عمل شده تا جایی بالا آورده شود که با بدن زاویه ۴۵ درجه بسازد.
- برای یک ثانیه نگه داشته شود و بهآرامی پایین آورده شوند.
- این تمرین در سه ست ۱۰تایی انجام شود.
حرکت دادن کشکک زانو
- پا کاملاً صاف شود.
- لبههای کشکک بین انگشتان شست و اشاره دو دست نگه داشته شوند.
- کشکک به اطراف حرکت داده شود.
- یک ست ۱۵ تا ۲۰ حرکتی برای این تمرین اختصاص داده شود.
آویزان کردن زانو در حالت دمر
- شخص باید طوری روی شکم خود بخوابد که کشکک زانوی او کمی جلوتر از لبه تخت قرار گیرد.
- اجازه داده شود که پای جراحی شده پایین بیاید تا زانو صاف شود.
- اگر زانو کاملاً صاف نمیشود از وزنههای سبک استفاده شود.
- این کار برای ۵ دقیقه انجام شود.
فاز ۲ توانبخشی (۲-۴ هفته پس از عمل)
اهداف این فاز:
- نگهداشتن انعطافپذیری غیرفعال زانو (به کمک دستگاه)
- افزایش قابلیت خمکردن زانو به طور تدریجی
- کاهش تورم و درد
- کنترل عضلات
- بهدستآوردن مجدد حس عمقی و کنترل عصب و عضله
- طبیعی کردن حرکتپذیری کشکک زانو
- گام برداشتن بهصورت طبیعی بدون عصا (اگر تاندون پیوندی از خود شخص برداشته شده باشد)
اما پیش از آنکه فعالیتهای این فاز معرفی شوند، باید دانست که ورود به این فاز علاوه بر شرایط زمانی، شرایط دیگری را هم دارد. این شرایط عبارتاند از:
- کنترل عضلات جلوی ران (توانایی اجرای ورزشهای فاز ۱ بهصورت صحیح و کامل)
- صافشدن کامل زانو بهصورت غیرفعال و با دستگاه
- حرکتپذیری خوب کشکک زانو
- تورم پایین مفاصل
- راهرفتن بدون کمک
فعالیتها
در طول این فاز فعالیتهایی با شرایط زیر باید داشت.
- همچنان از یخ برای کاهش تورم استفاده شود. این کار هر بار به مدت ۲۰ دقیقه و ۳ بار در روز انجام شود.
- درصورتیکه از تاندون خود بیمار استفاده شده باشد (آتوگرافت) میتوان هر موقع که احساس شود برای راهرفتن نیاز به عصا نیست، از عصا استفاده نشود؛ اما همچنان از بریس استفاده شود. اگر از تاندون دیگران استفاده شده باشد (آلوگرافت)، نصف وزن در حالت عادی بر روی پای جراحی شده انداخته شود و همچنان از عصا و بریس استفاده شود.
- میتوانید دیگر از جورابهای کشی و آسپرین استفاده نکنید.
- باید با پزشک خود ملاقات کرد. اگر زخم ترشح نداشته باشد احتمالاً میتوان محل زخم را شستشو داد.
- فارغ از این که کدام پا جراحی شده باشد، رانندگی مجاز نیست.
ورزشها
حرکات و برنامه تمرینی در این فاز توسط فیزیوتراپ به بیمار داده میشود. این ورزشها باید ۳ تا ۴ بار در روز انجام شوند تا بهخوبی بازسازی رباط صلیبی انجام شود. در این قسمت تعدادی از این حرکات آموزشدادهشدهاند.
اسکات
- شخص باید بایستد و پاها را بهاندازه عرض شانهها باز کند.
- دستها بهصورت ضربدری بر روی سینه گذاشته شوند.
- درحالیکه کمر صاف است زانوها خم شده و به سمت پایین رفت.
- در طول این مدت به سمت جلو نگاه شود.
- باید تا جایی پایین رفت که زانوها ۹۰ درجه خم شوند. اگر هنوز درد در اجرای حرکات وجود دارد، زانوها را از ۶۰ درجه بیشتر خم نکنید.
- سپس بهآرامی بالا آمد.
- این ورزش بر اساس برنامه تمرینی فیزیوتراپ انجام شود.
پرس پا
- فرد باید در موقعیت درست دستگاه بنشیند.
- با مشورت فیزیوتراپ وزنه به دستگاه اضافه شود.
- نگهدارندههای وزنه دستگاه آزاد و بهآرامی زانوها را خم کرد.
- پاها تا زاویه ۶۰ درجه خم شوند.
- بهآرامی مجدداً پاها صاف شوند.
- این کار در تعداد توصیه شده توسط فیزیوتراپ انجام شود.
خمکردن زانو به جلو
- پاها بهاندازه عرض شانه باز شوند.
- گامی بلند به سمت جلو برداشته شود.
- زانو پای جلو بهقدری خم شود که ران پا با زمین موازی شود.
- سپس با فشار به پاشنه مجدداً به حالت اولیه بازگشت.
- این کار برای هر دو پا انجام شود.
- تعداد اجرای حرکت با مشورت فیزیوتراپ تعیین شود.
خمکردن زانو به بغل
- پاها بهاندازه عرض شانه باز شوند.
- گامی بلند با یک پا به سمت کنار برداشته شود.
- زانوی آن پا خم شود و لگن عقب نگه داشته شود.
- وزن بدن با حفظ حالت بر پای خم شده انداخته شود.
- روی پای خم شده فشار آورده شود و بدن به حالت اولیه بازگردد.
- تعداد اجرای حرکت با مشورت فیزیوتراپ تعیین شود.
فاز ۳ توانبخشی (۴-۱۰ هفته پس از عمل)
اهداف این فاز:
- بازگشت کامل دامنه حرکتی زانو
- بهبود قدرت اندام تحتانی
- بهبود حس، تعادل و کنترل عصبی عضلانی
- بهبود استقامت عضلانی
- از بین بردن ترس شخص از اعمال فشار بهپای جراحیشده
اما پیش از آنکه فعالیتهای این فاز معرفی شوند، باید دانست که ورود به این فاز علاوه بر شرایط زمانی، شرایط دیگری را هم دارد. این شرایط عبارتاند از:
- دامنه حرکتی فعال حدودی ۰ تا ۱۲۰ درجهای
- قدرت عضلات جلو ران کمی بیش از نصف قدرت عضلات در پای سالم
- تورم خیلی کم و نزدیک به صفر در مفصل زانو
- عدم وجود درد در اطراف مفصل و کشکک زانو
فعالیتها
در طول این فاز فعالیتهایی با شرایط زیر انجام شود.
- در این فاز میتوان از بریس زانو استفاده نشود. برخی از افراد به تشخیص پزشک برای محافظت بیشتر همچنان از بریس استفاده خواهند کرد.
- تمرکز روی راهرفتن بدون لنگیدن گذاشته شود.
- پس از هر بار ورزش ۲۰ دقیقه یخ روی زانو گذاشته شود.
- اگر پای چپ عمل شده است در این فاز میتوان رانندگی کرد. در صورت عمل پای راست اگر میتوان به طور کامل روی پای جراحی شده کنترل داشت میشود رانندگی کرد.
ورزشها
در طول این فاز تمرینات قبلی ادامه داده شوند و تمرینات جدیدی که فیزیوتراپ انتخاب میکند انجام شوند. چند مورد از تمرینات احتمالی در این فاز در ادامه قابلمشاهده است.
تقویت عضلات پشت ران
- به پشت دراز کشیده و دستها زیر سر گذاشته شوند.
- دمبل سبکی بین پاها گذاشته شوند. میتوان از کش نیز بهجای دمبل استفاده کرد.
- زانوها را خم کرده و طوری پاها را بالا آورده که پاشنهها به سمت باسن حرکت کنند.
- پاها بهآرامی به حالت اولیه بازگردند.
- بین ۱۲ تا ۱۵ تکرار این کار انجام شود. (برنامه دقیق با مشورت فیزیوتراپ تعیین شود)
اسکات با دیوار
- فرد پشتبهدیوار ایستاده و پاها بهاندازه عرض شانهها باز شوند.
- درحالیکه پشت فرد به دیوار است، بهآرامی زانوها که بهاندازه یکقدم از دیوار جلوتر هستند خم شوند.
- تا جایی پایین بیاید که زانوها تا ۹۰ درجه خم شوند.
- سپس زانوها بهآرامی صاف شوند.
- برنامه و وزنه دقیق با مشورت فیزیوتراپ تعیین شود.
فاز ۴ توانبخشی (۱۰-۱۶ هفته پس از عمل)
اهداف این فاز عبارتاند از:
- پایدارکردن قدرت در عضلات تحتانی
- بهبود قدرت و استقامت در عضلات
- بهبود کنترل عصب و عضلهای
- انجام ورزشهای مهارتی
اما پیش از آنکه فعالیتهای این فاز معرفی شوند، باید دانست که ورود به این فاز علاوه بر شرایط زمانی، شرایط دیگری را هم دارد. این شرایط عبارتاند از:
- دامنه حرکتی فعال ۰ تا کمی بیش از ۱۲۰ درجهای
- قدرت عضلات جلو ران بیش از نصف قدرت عضلات در پای سالم
- توانایی خمکردن نسبتاً خوب (نه کامل) در زانو
- عدم وجود درد و تورم
- نتایج رضایتبخش در معاینات توسط پزشک
- نتیجه خوب در HOP تست (سرعتپیمایش ۶ متر با یک پا) نسبت به پای سالم
فعالیتها
فرد در طول این مرحله فعالیتهایی با شرایط زیر داشته باشد.
- فعالیت در این فاز بیشتر خواهد شد. پیشروی سریع در این فاز امکان بازگشت مصدومیت را افزایش میدهد. از انجام ورزشهایی همانند اکستنشن پا با دستگاه، دستگاه پله، اسکات و لانج با زاویه بیش از ۹۰ درجه و تمرینات ورزشی با ضربه زیاد بهزانو، خودداری شود.
- از فعالیتهایی که باعث ایجاد درد در کشکک زانو میشوند خودداری شود.
- وزنه و تعداد حرکات در ورزشها تدریجی زیاد شوند.
- ورزشها بهآرامی اجرا شوند و از تغییر جهت ناگهانی پرهیز شود.
- تمرینات منظم انجام شوند.
ورزشها
- در این مرحله دویدن به سمت جلو شروع شود. (هفته ۱۰ تا ۱۲)
- انجام ورزشهای سبکی همانند گلف نیز بلامانع است.
- تمرینات قبلی نیز ادامه داده شوند.
- در هفتههای ۱۴ تا ۱۶ ورزشهایی باهدف بهبود چابکی در طرفین و دویدن به سمت عقب شروع شوند.
فاز ۵ توانبخشی (۱۶-۲۲ هفته پس از عمل)
اهداف این فاز:
- بازگشت تدریجی به ورزش بدون محدودیت
- رسیدن به بیشینه قدرت و استقامت
- پایداری در کنترل عصبی عضلانی
- پیشرفت در یادگیری و تمرین مهارتها
فعالیتها
اما پیش از آنکه فعالیتهای این فاز معرفی شوند، باید دانست که ورود به این فاز علاوه بر شرایط زمانی، شرایط دیگری را هم دارد. این شرایط عبارتاند از:
- دامنه حرکتی کامل
- توانایی عضلات جلو ران کمی کمتر نسبت بهپای سالم
- توانایی عضله پشت ران کمی کمتر نسبت بهپای سالم
- کارایی اندکی کمتر در پای جراحی شده
- بازگشت کامل حس عمقی در پای جراحی شده
- نسبت نیروی پیچشی در عضله جلوی ران به وزن بدن بزرگتر از نصف
- نسبت عضله پشت ران به جلو ران بین نصفه و کامل
ورزشها
- تمرینات تقویتی ادامه داده شوند.
- تمرینات عصب عضلهای ادامه داده شوند.
- تمرینات پرشی استقامتی ادامه داده شوند.
- برنامههای دویدن و چابکی ادامه داده شوند.
برنامه قدمبهقدم بازگشت به دویدن پس از عمل رباط صلیبی
افرادی باید این برنامه را انجام دهند که حداقل ۸۰% توانایی پای جراحی شده خود را به دست آوردهاند و ۲۲ هفته از جراحی آنها گذشته است. در غیر این صورت از انجام این برنامه جدا خودداری شود. این برنامه از دوفاز تشکیل شده است که در ادامه هرکدام توضیح داده شده است.
فاز اول
در این فاز، جلسات تمرین با ۱۵ دقیقه راهرفتن آرام شروع شده، سپس تمرین مشخص شده انجام شود و با ۱۰ دقیقه راهرفتن آرام، تمرین به اتمام برسد. این فاز از سه هفته تشکیل شده است. تمرینات یک روز در میان انجام شوند. این تمرینات در ادامه در جدول آورده شده.
| روز | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | |
| هفته | فعالیت | |||||||
| هفته اول | راه رفتن (دقیقه) | ۵ | ۵ | ۴ | ۴ | |||
| پیادهروی سریع (دقیقه – تکرار) | ۵-۱ | ۵-۱ | ۵-۲ | ۵-۲ | ||||
| هفته دوم | راه رفتن (دقیقه) | ۳ | ۳ | ۲ | ||||
| پیادهروی سریع (دقیقه – تکرار) | ۵-۳ | ۵-۳ | ۵-۴ | |||||
| هفته سوم | راه رفتن (دقیقه) | ۲ | ۱ | ۱ | بازگشت به دویدن | |||
| پیادهروی سریع (دقیقه – تکرار) | ۵-۴ | ۵-۵ | ۵-۵ | |||||
فاز دوم
در این فاز هم تمرین را با ۱۵ دقیقه راهرفتن آرام شروع کنید. سپس تمرین مشخصشده را انجام دهید و درنهایت با ۱۰ دقیقه راهرفتن آرام به تمرین خاتمه دهید. این فاز ۸ هفتهای است و تمرینات یک روز در میان هستند. در انتهای فاز اول بازگشت به دویدن رخ میدهد. در طول فاز دوم هدف افزایش مسافت دویدن است. تمرینات از روز اول با ۲۰ دقیقه دویدن شروع میشود. این زمان پس از سه جلسه ۵ دقیقه افزایش مییابد. این کار آنقدر ادامه مییابد که در سه جلسه آخر هفته ۷ ام و ۸ ام زمان دویدن به یک ساعت رسیده باشد. این برنامه در جدول زیر قابلمشاهده است.
| هفته | شنبه | یکشنبه | دوشنبه | سهشنبه | چهارشنبه | پنجشنبه | جمعه |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | ۲۰ دقیقه | ۲۰ دقیقه | ۲۰ دقیقه | ۲۵ دقیقه | |||
| ۲ | ۲۵ دقیقه | ۲۵ دقیقه | ۳۰ دقیقه | ||||
| ۳ | ۳۰ دقیقه | ۳۰ دقیقه | ۳۵ دقیقه | ۳۵ دقیقه | |||
| ۴ | ۳۵ دقیقه | ۴۰ دقیقه | ۴۰ دقیقه | ||||
| ۵ | ۴۰ دقیقه | ۴۵ دقیقه | ۴۵ دقیقه | ۴۵ دقیقه | |||
| ۶ | ۵۰ دقیقه | ۵۰ دقیقه | ۵۰ دقیقه | ||||
| ۷ | ۵۵ دقیقه | ۵۵ دقیقه | ۵۵ دقیقه | ۶۰ دقیقه | |||
| ۸ | ۶۰ دقیقه | ۶۰ دقیقه | – |
عوارض عمل رباط صلیبی
پیدایش عوارض در هر جراحی طبیعی است. برخی از این عوارض در بیشتر جراحیها مشترک است و برخی دیگر نیز مختص عمل پارگی رباط صلیبی هستند. عوارضی همچون بیحسی جای برش به دلیل ازبینرفتن اعصاب در آن ناحیه، عفونتهای پوستی و بافتی در محل جراحی به دلیل آلودگی و لختهشدن خون به دلیل بیحرکتی و داروها از عوارض مشترک در بیشتر جراحیها هستند که نسبتاً نیز نادر هستند. اما آسیب به سایر اعصاب در ناحیه زانو، خشکی و کاهش دامنه حرکتی به دلیل تورم و التهاب تاندونهای زانو در اثر جراحی و آسیب مجدد به رباط صلیبی به دلیل جراحی نامناسب و دوره توانبخشی ناکافی از عوارض مختص به این جراحی هستند. این عوارض هرکدام درصد شیوعی داشته که در جدول قابلمشاهده هستند. همانطور که از جدول پیداست، احتمال وقوع این عوارض جانبی بسیار کم بوده به همین دلیل در بیشتر مواقع جای نگرانی نیست.
| عوارض جراحی بازسازی رباط صلیبی و درصد شیوع آنها | |
|---|---|
| بیحسی دائمی در جای برش | ۱۰۰% |
| سایر آسیبها به اعصاب | ۰.۵% |
| درد کشکک زانو | ۵% |
| خشکی و کاهش محدوده حرکتی در زانو | ۱۰% |
| مصدومیت دوباره | ۵% تا %۱۰ |
| عفونت پوستی در محل جراحی | ۱% |
| عفونت داخلی در بافتهای محل جراحی | ۰.۵% |
| لختهشدن خون | ۲% تا %۳ |
| تأخیر در بازگشت تحرک | ۵% |
هزینه عمل رباط صلیبی
عوامل مختلفی هزینه عمل رباط صلیبی را تعیین میکنند. نوع بافت پیوندی یکی از این عوامل است. بهطورکلی هزینه عمل رباط صلیبی با بافت پیوندی برداشتهشده از خود شخص ارزانتر از هزینه عمل با بافت پیوندی از شخصی دیگر است. نوع جراحی نیز از دیگر عوامل است. جراحیهای باز که امروزه کمتر رایج هستند نسبت به آرتروسکوپی ارزانتر هستند. عوامل کلی دیگری همچون شهر، نوع بیمارستان، سابقه پزشک و پوشش بیمه نیز در این هزینه تأثیرگذار هستند.
سؤالات متداول
چه موقع بهترین زمان برای عمل رباط صلیبی است؟
این عمل بهتر است بعد از کاهش تورم و التهاب و باتوجهبه شرایط دراسرعوقت قبل از وقوع آسیبهای دیگر انجام شود. این زمان معمولاً بین ۳ هفته تا ۳ ماه پس از وقوع مصدومیت است.
آیا پارگی رباط صلیبی بدون عمل ترمیم میشود؟
پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL) معمولاً بهخودیخود ترمیم نمیشود. وقتی این رباط پاره میشود، اغلب نیاز به مداخله جراحی برای بازگرداندن پایداری و عملکرد کامل زانو وجود دارد.
اگر پارگی رباط صلیبی عمل نشود چه میشود؟
رباط صلیبی قدامی یکی از رباطهای اصلی زانو است که نقش مهمی در پایداری زانو ایفا میکند. اگر این رباط عمل نشود امکان وقوع آسیبهای ثانویه وجود دارد.
بهترین روش عمل رباط صلیبی کدام است؟
بهترین روش آرتروسکوپی (بدون عمل باز) و جاگذاری بافت پیوندی از شخص دیگر (آلوگرافت) در قسمت آسیبدیده است.
آیا عمل رباط صلیبی برای بار دوم انجام میشود؟
بله، این جراحی برای دو بار یا حتی بیشتر انجام میشود. این جراحیها را بهعنوان جراحی ترمیم یا بازسازی میشناسند.
آیا عمل رباط صلیبی نیاز به بیهوشی دارد؟
بله، البته این مسئله بسته به شرایط بیمار و اجرایی دارد؛ ولی ممکن است بهصورت بیحسی نخاعی، ناحیهای و اپیدورال نیز انجام شود.
عمل رباط صلیبی چقدر طول میکشد؟
این مسئله به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ ولی عموماً بین ۱ تا ۲ ساعت طول میکشد.
بعد از عمل رباط صلیبی چه بخوریم؟
یک رژیم غذایی متعادل و غنی از مواد مغذی میتواند به بهبودی پس از عمل جراحی رباط صلیبی کمک کند. مشاوره با یک متخصص تغذیه یا پزشک میتواند به تنظیم یک برنامه غذایی مناسب و شخصیسازی شده بر اساس نیازهای فردی کمک کند.
بعد از عمل رباط صلیبی چگونه بخوابیم؟
خوابیدن به پشت (بالشت در زیر زانو) و خوابیدن به پهلو (به سمت جراحی نشده با بالشت بین زانوها) دو حالت خوابیدن مناسب پس از جراحی رباط صلیبی هستند.
برای تسکین درد بعد از عمل رباط صلیبی چه کنیم؟
مصرف مسکنها، کمپرس یخ، بالا نگهداشتن پا، استراحت و بستن محل عمل با باند کشی میتواند در کاهش درد مؤثر باشند.
رانندگی بعد از عمل رباط صلیبی چگونه ممکن است؟
در صورت گذراندن ۱۰ هفته پس از عمل و کنترل کامل بر پای مصدوم میتوان با تجویز پزشک رانندگی کرد.
علت صافنشدن زانو بعد از عمل رباط صلیبی چیست؟
التهاب و تورم، اسکار یا بافت زخم، کمبود تمرینات توانبخشی، مشکل در اجرای عمل و درد و ترس از حرکت ممکن است باعث صافنشدن زانو پس از عمل شوند.
آیا عمل رباط صلیبی سخت است؟
سختی اصلی در عمل رباط صلیبی مربوط به برنامه توانبخشی پس از عمل است که باید به طور دقیق و مرتب انجام شود تا نتیجه دلخواه حاصل شود.
ورم زانو بعد از عمل رباط صلیبی به چه علت است؟
ورم ممکن است به دلیل التهاب، تجمع خون، فعالیت زیاد و شدید پس از عمل، عدم استفاده از یخ و استراحت کافی، عفونت، تشکیل بافت اسکار، تجمع لنف و تجمع مایع سینوویال به وجود آید.
لقی زانو بعد از عمل رباط صلیبی به چه علت است؟
بازسازی نادرست رباط، پارگی مجدد و مشکلات بافت نرم و عضلات اطراف زانو از دلایل لقی زانو پس از عمل است.
احتمال پارگی مجدد رباط صلیبی بعد از عمل چقدر است؟
احتمال ۵% تا ۱۰% وجود دارد که رباط صلیبی مجدد پاره شود. این احتمال با انجام توانبخشی اصولی و فیزیوتراپی کاهش مییابد.
تقتق زانو بعد از عمل رباط صلیبی به چه علت است؟
صدای تقتق زانو پس از عمل جراحی رباط صلیبی ممکن است به دلایل مختلفی از جمله تشکیل بافت اسکار، مشکلات مکانیکی مفصل، ضعف عضلات، مشکلات غضروفی، مایع مفصلی و مشکلات مربوط به منیسک رخ دهد.
خمنشدن زانو بعد از عمل رباط صلیبی به چه علت است؟
خمنشدن زانو پس از عمل جراحی رباط صلیبی میتواند به دلایل مختلفی از جمله التهاب و تورم، تشکیل بافت اسکار، آسیب به ساختارهای دیگر زانو، ضعف عضلات و کمبود تمرینات توانبخشی و درد و ترس از حرکت رخ دهد.
ناپایداری زانو بعد از عمل رباط صلیبی به چه علت است؟
بازسازی نادرست رباط، پارگی مجدد، مشکلات همراه با مفصل زانو، عفونت، عدم انجام برنامه توانبخشی و مشکلات بافت نرم و عضلات اطراف زانو میتوانند باعث ناپایداری در زانو پس از عمل رباط صلیبی شوند.