رباط صلیبی زانو چیست و کجا قرار دارد؟+عکس

رباط‌های صلیبی زانو شامل دو رباط صلیبی قدامی (ACL) و رباط صلیبی خلفی  (PCL)می‌شود که به‌صورت متقاطع قرار گرفته‌اند و به تثبیت زانو به‌ویژه زمانی که زانو تحت‌فشار قرار می‌گیرد (هنگام دویدن، پریدن، چرخیدن) کمک می‌کنند. هر کدام از این دو رباط ویژگی‌ها و کارکردهای متفاوتی دارند و با آسیب‌هایی مانند کشیدگی، پارگی جزئی و پارگی کامل روبه‌رو هستند.

رباط صلیبی زانو چیست؟+عکس

هر زانو چهار رباط دارد که دو تا از آن‌ها به‌صورت ضربدری در مرکز مفصل زانو قرار گرفته‌اند و اسم‌شان رباط‌ صلیبی زانو است. رباط صلیبی زانو شامل رباط صلیبی قدامی (جلویی) و رباط صلیبی خلفی (پشتی) می‌شود. وظیفه این دو رباط این است که اجازه ندهد استخوان ساق پا بیش از حد به جلو یا به عقب کشیده شود و زانو آسیب ببیند.

اما زانو دو رباط جانبی هم دارد که در سمت راست و چپ آن قرار دارد. این دو رباط اجازه نمی‌دهند استخوان ساق پا بیش از حد به سمت راست یا چپ کشیده شود و فرد دچار آسیب در ناحیه زانو شود. هر چهار رباط، درواقع نوارهای بافتی محکمی از جنس فیبرهای کلاژن مقاوم هستند و به ثبات زانو هنگام ورزش یا دویدن کمک می‌کنند.

آشنایی با دو نوع رباط صلیبی

رباط صلیبی زانو شامل دو بخش قدامی در جلوی زانو و خلفی در پشت زانو می‌شود که به‌صورت دو نوار متقاطع، روی همدیگر قرار می‌گیرند. هر کدام از این دو رباط در عین شباهت‌ها، وظیفه و ویژگی‌های خاص خود را دارد.

رباط صلیبی قدامی

رباط صلیبی قدامی (ACL) مانند یک بند محکم داخل زانو عمل می‌کند که استخوان ساق پا (تیبیا) را به استخوان ران (فمور) وصل می‌کند و مانع از حرکت بیش از حد آن به سمت جلو می‌شود. این رباط صلیبی زانو از دو بخش اصلی تشکیل شده که یکی موقع خم‌شدن زانو کشیده می‌شود و دیگری موقع باز شدن زانو، سفت می‌ماند.

طول این رباط حدود ۲۶ تا ۳۸ میلی‌متر و عرض آن حدود ۱۰ تا ۱۲ میلی‌متر است.

وظیفه‌اش چیست؟

وظیفه اصلی رباط صلیبی قدامی، جلوگیری از حرکت بیش از حد ساق پا به جلو، و جلوگیری از چرخش بیش از حد زانو است؛ به لطف وجود رباط صلیبی قدامی (جلویی) است که بدون اینکه زانوهایمان از جا در بروند و آسیب ببینند، می‌توانیم بالا و پایین بپریم، هنگام دویدن متوقف ‌شویم یا سریعا تغییر جهت ‌دهیم.

با این‌حال حرکات ورزشی شدید، ناگهانی یا وارد‌شدن ضربه به زانو می‌تواند باعث آسیب‌دیدن رباط صلیبی قدامی و ناپایداری شود و هنگام حرکت‌کردن، احساس خالی‌کردن یا لق بودن ایجاد کند.

رباط صلیبی خلفی

رباط صلیبی خلفی (PCL) یکی از چهار رباط اصلی زانو است که در مرکز مفصل زانو قرار دارد و مانند رباط صلیبی قدامی استخوان ران (فمور) را به استخوان ساق پا (تیبیا) متصل می‌کند. رباط صلیبی خلفی در قسمت پشت زانو قرار دارد و قوی‌تر از رباط صلیبی قدامی است، و از حرکت بیش‌ازحد رو به عقب استخوان ساق پا (تیبیا) جلوگیری می‌کند.

وظیفه‌اش چیست؟

وظیفه اصلی رباط صلیبی خلفی حفظ ثبات زانو و جلوگیری از حرکت بیش‌ازحد رو به عقب استخوان ساق پا نسبت به استخوان ران است. هنگام خم‌شدن زانو، راه‌رفتن، دویدن، پرش و توقف ناگهانی، این احتمال وجود دارد که استخوان ساق پا به شکل نادرست و بیش از حد به سمت عقب خم شود؛ رباط صلیبی خلفی از آسیب وارد‌شدن به زانو موقع انجام هر کدام از این فعالیت‌های جلوگیری می‌کند.

رباط صلیبی زانو چطور آسیب می‌بیند؟

رباط صلیبی زانو معمولاً به دلیل حرکات ناگهانی و تغییرات جهت سریع آسیب می‌بیند. این آسیب‌دیدگی در ورزش‌هایی که شامل تغییر جهت سریع، پرش‌ها یا برخوردهای مستقیم هستند، مانند فوتبال، بسکتبال و اسکی، شایع است. البته رباط صلیبی جلویی یا قدامی همیشه بیشتر در معرض آسیب‌دیدگی است.

به‌طورکلی هنگام فعالیت‌های ورزشی، بعضی از حرکت‌های پا در جهت‌های نادرست و غیرطبیعی، فشار مضاعفی به رباط صلیبی وارد می‌کنند و باعث کشیدگی، پارگی جزئی یا پارگی کامل آن می‌شوند.

🔄 تغییر جهت ناگهانی

معمولاً در ورزش‌هایی مانند فوتبال، بسکتبال و تنیس که تغییر مسیرهای سریع و ناگهانی نیاز است، اتفاق می‌افتد. هنگام دویدن با سرعت بالا، اگر ورزشکار ناگهان مسیر خود را تغییر دهد درحالی‌که پای او روی زمین ثابت است، فشار شدیدی به رباط صلیبی قدامی (ACL) وارد می‌شود.

⛔ توقف ناگهانی

زمانی که فرد در حال دویدن با سرعت زیاد است و ناگهان بدون کم‌کردن تدریجی سرعت، متوقف می‌شود فشار زیادی به رباط صلیبی قدامی وارد می‌شود. این آسیب در ورزش‌هایی مانند فوتبال یا در تمرینات ورزش دو رایج است.

🏀 پریدن و فرودآمدن نادرست

پرش‌های بلند و فرود نامناسب از جمله شایع‌ترین علل آسیب رباط صلیبی هستند که در والیبال، بسکتبال و ژیمناستیک زیاد دیده می‌شود. هنگام پریدن، اگر ورزشکار تعادل خود را از دست بدهد یا هنگام فرود آمدن روی یک پا فرود بیاید یا زانوهایش بیش از حد به داخل متمایل شوند، فشار شدیدی به رباط صلیبی وارد می‌شود.

💥 ضربه به زانو

ضربه مستقیم به زانو یکی از دلایل شایع پارگی رباط صلیبی است که در ورزش‌هایی مانند فوتبال و دوچرخه یا در تصادفات رانندگی رخ می‌دهد. اگر فشار شدیدی به جلو یا کنار زانو وارد شود، مانند ضربه تکل در فوتبال یا برخورد زانو با داشبورد در تصادفات، ممکن است باعث پارگی کامل رباط صلیبی و حتی آسیب به سایر بخش‌های زانو مانند پارگی مینیسک و رباط‌های جانبی شود.

🌀 پیچ‌خوردگی زانو

پیچ‌خوردگی زانو معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که پا روی زمین ثابت است اما قسمت بالایی بدن یا لگن به سرعت می‌چرخد. در ورزش‌هایی مانند اسکی، فوتبال و بسکتبال، چنین وضعیتی شایع است. برای مثال، در اسکی، اگر چوب اسکی در برف گیر کند اما بدن همچنان در حال چرخش باشد، نیروی پیچشی شدیدی به زانو وارد می‌شود و ممکن است رباط صلیبی قدامی آسیب ببیند.

🦵 کشیده‌شدن بیش از حد زانو

اگر زانو بیش از حد به سمت عقب یا جلو کشیده شود، رباط صلیبی تحت‌فشار زیادی قرار می‌گیرد و ممکن است آسیب ببیند. این اتفاق معمولاً زمانی رخ می‌دهد که فرد در حال دویدن یا پریدن است و زانوی او به‌طور غیرطبیعی صاف شود. در ورزش‌هایی مانند دو و میدانی، ژیمناستیک و اسکی، این حالت بیشتر دیده می‌شود.

از کجا بفهمیم که رباط صلیبی زانو آسیب‌دیده است؟

برای بررسی آسیب رباط صلیبی زانو، چند روش تست پارگی رباط صلیبی وجود دارد. یکی از شناخته‌شده‌ترین این روش‌ها تست لاچمن است که معمولا برای تشخیص آسیب‌دیدگی‌های حاد رباط صلیبی قدامی مورد استفاده قرار می‌گیرد. درصورتی‌که زانوی شما دچار درد یا تورم شده است، بهتر است بلافاصله یا بعد از انجام اقدامات اولیه به پزشک مراجعه کنید. پزشک با استفاده از روش لاچمن یا تصویربرداری (MRI)، نوع و شدت آسیب رباط صلیبی زانوی شما را تشخیص می‌دهد.

۴ اقدام اولیه بعد از آسیب رباط صلیبی

اگر تردید دارید که رباط صلیبی زانوی شما دچار آسیب‌دیده است، باید بلافاصله به پزشک مراجعه کنید. انجام این ۴ اقدام اولیه پیش از مراجعه، می‌تواند تا حدی به کاهش درد، تورم و جلوگیری از تشدید آسیب کمک کند.

انواع آسیب‌های رباط صلیبی زانو

یکی از شایع‌ترین آسیب‌های ناحیه زانو، آسیب‌ رباط‌های صلیبی قدامی و خلفی زانو هستند که معمولا در اثر فعالیت ورزشی سنگین یا ضربه و تصادفات ایجاد می‌شود. به‌طورکلی این آسیب‌ها را می‌توان به سه دسته کشیدگی (پارگی خفیف)، پارگی جزئی و پارگی شدید تقسیم کرد.

پیشنهادهایی برای محافظت از رباط صلیبی زانو

رباط صلیبی زانو یکی از بخش‌های زانو است که به‌ویژه اگر اهل ورزش حرفه‌ای یا آماتور باشید، بسیار در معرض آسیب قرار دارد. مطالعات زیادی درباره نحوه پیشگیری از آسیب رباط صلیبی قدامی به‌ویژه برای ورزشکاران انجام شده است. در ادامه با بخشی از این نتایج و راهکارها برای حفظ سلامت رباط صلیبی زانو آشنا می‌شویم.

سؤالات متداول

دیه پاره شدن یا کشیدگی رباط صلیبی زانو چقدر است؟

میزان دیه برای پارگی کامل رباط صلیبی قدامی (ACL) معمولاً ۸ درصد از دیه کامل تعیین می‌شود. در سال ۱۴۰۳، با توجه به دیه کامل ۱ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان، این مقدار معادل ۹۶ میلیون تومان است. برای کشیدگی یا پارگی ناقص، ارزش دیه متغیر است و بر اساس نظر پزشکی قانونی تعیین می‌شود.

رباط صلیبی و مینیسک زانو چه ارتباطی با هم دارند؟

رباط صلیبی و مینیسک‌ها هر دو بخش‌های مهمی از زانو هستند که وظیفه‌شان حفظ پایداری و ثبات زانو است. آسیب به رباط صلیبی می‌تواند فشار بیشتری بر مینیسک‌ها وارد کند یا در موارد آسیب شدید رباط‌ها، ممکن است مینیسک زانو هم آسیب ببیند یا حتی دچار پارگی شود.

جوش‌خوردن رباط صلیبی معمولا چقدر طول می‌کشد؟

بعد از جراحی بازسازی رباط صلیبی، دوره بهبودی و ترمیم معمولاً بین ۶ تا ۹ ماه طول می‌کشد و در این مدت، فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی برای بازگشت به فعالیت‌های روزمره و ورزشی ضروری هستند؛ البته، مدت زمان دقیق به شرایط فردی و شدت آسیب بستگی دارد و این زمان می‌تواند کمتر یا بیشتر شود.

راه‌رفتن با رباط صلیبی پاره چه عوارضی دارد؟

ادامه فعالیت به‌ویژه راه‌رفتن با رباط صلیبی پاره می‌تواند منجر به ناپایداری زانو، احساس خالی‌کردن و افزایش خطر آسیب‌های بیشتر مانند پارگی مینیسک یا تخریب غضروف شود. همچنین، بی‌ثباتی طولانی‌مدت زانو ممکن است به درد مزمن و آرتروز زودرس منجر شود. بنابراین به‌هیچ‌وجه به پارگی رباط صلیبی بی‌توجهی نکنید و توصیه‌های پزشک را رعایت کنید.